samedicino momsaxurebis xarisxis kontrolis samsaxuris moqmedebis
principebi da koncefciebi Tanamedrove moTxovnebis pirobebSi
nikoloz gegeSiZe, paata aladaSvili
tuberkulozisa da filtvis daavadebaTa erovnuli centri
1995 wlidan qarTul medicinaSi daiwyo reformirebis urTulesi
procesebi, romlebic dRemde grZeldeba.
samkurnalo da sadiagnozo muSaoba gadavida
Tvisobrivad gansxvavebul principebze, rac gamoixateba u.y. dafinansebis tipis
cvlilebiT da mkurnalobis programirebuli sqemebis SemoRebiT. aRniSnuli
procesi mWidrod iqna dakavSirebuli qveynis ekonomikur-politikur
gardaq-mnebTan, samedicino politikis
cvlilebasTan da miuaxlovda msoflio standar-tebis dones.
programebis farglebSi Seqmnili standartebiT mkurnalobas
gaaCnia rogorc dadebiTi, ise uaryofiTi mxareebi, magram Cveni naSromis mizans
maTi avkargianobis Sefaseba ar warmoadgens.
winamdebare naSromis mizania, Tanamedrove moTxovnebis
pirobebSi wina planze warmoaCinos samedicino momsaxurebis xarisxis kontrolis
samsaxuri, romlis upirveles mizans warmoadgens qveynis mosaxleobis uzrunvelyofa
usafrTxo da maRalxarisxiani gamokvlevebiT da mkurnalobiT. aqve
unda aRiniSnos, rom xarisxis uzrunvelyofa isedac aris samedicino dawesebulebis
valdebuleba, am samsaxurma ki misi SenarCuneba da mudmivi kontroli unda ganaxorcielos.
msoflios yvela ganviTarebul qveyanaSi am mimarTebiT
Seqmnilia da mudmivad ixveweba samuSao principebi, samoqmedo debulebebi da
praqtikuli Cvevebi.
xarisxi yovelTvis ar niSnavs umaRles xarisxs, es aris
saTanado, Tanac misaRebi xarisxi. XX s.-is 40-50-ian wlebSi ekonomikis
profesorma edvards demingma Camoayaliba ,,xarisxis
strategiuli dagegmarebis 14 postulati~ da Caatara leqciebis kursi iaponiis
industriis 100-mde bosTan_Sedegs albaT, yvela vxedavT.
xarisxis garantiisTvis kontrolis saWiroeba jer kidev
platonis mier aris SemCneuli, mas ekuTvnis gamoTqma: ,, eqimebi mudmivad presis
qveS unda iyvnen~ .
ra aris
xarisxi zogadad?
_es aris procesi, romelic akmayofilebs
momxmarebels,
ra aris samedicino daxmarebis xarisxi?
_es
aris teqnologiebis adeqvaturoba dasaxuli miznis misaRwevad da miRebuli samedicino-ekonomikuri
standartis gansaxorcieleblad.
ra aris xarisxis
kontroli?
_ igi aCvenebs ara
imas, Tu ramdenad kargebi varT, aramed imas, Tu ramdenad cudebi varT, raTa
SevaCeroT cudi movlenebi.
ai, ra unda akmayofilebdes xarisxis gansazRvras:
1.
sazomi Skala (mag.: xarisxi);
2.
Semadgeneli elementebi (mag.: jandacvis samsaxurebi);
3.
individis da zogadad, xalxis
keTildReobisTvisgamoyenebuli Tanxis raodenoba;
4.
mizanze orientireba(mag.:sasurveli janmrTelobis
miRweva);
5.
Sedareba qselSi arsebul uxarisxo an arakontrolirebad
xarisxian MmaCveneblebTan
6.
procesis da Sedegebis urTierTkavSiri;
7.
calkeuli da mTeli sazogadoebisTvis sasurveloba;
8.
prioritetebi da faseuloba;
9.
aucilebloba an saWiroeba;
ai, ra unda akmayofilebdes
xarisxis kontrolis gansazRvras:
1.
mizani (ris Sesrulebas vcdilobT, misi prioritetuloba
da TiTieuli muSakis misia
2.
Secdomebis minimumamde dayvana;
3.
darwmuneba xarisxis gaumjobesebaSi;
4.
programuli muSaoba;
5.
gageba imisa, rom yovelTvis da yvelasTvis umaRlesi xarisxi
ar miiRweva;
6.
Tanxebis, resursebis da drois racionaluri xarjva;
7.
religiuri aspeqtebis da kulturuli arealis(garemocva,
tradiciebi aRqma da gaTvaliswineba;
8.
xarisxis programis eTikuroba;
9.
xelmisawvdomoba da usafrTxoeba;
10.
kontrolis meTodebis sajarooba da gamWvirvaloba;
11.
miRebuli Sedegebis analizi;
12.
Semdgomi samoqmedo gegmis dasaxva Sedegebis
gasaumjobeseblad;
ZiriTad koncefciebTan(principebTan) erTad xarisxis
Seqmna-SenarCunebisa da kontrolis mimdinareobisas gasaTvaliswinebelia saerTo
debulebebi da maT Sesasruleblad saWiro unar-Cvevebis Camoyalibebuli sistema.
aRniSnuli debulebebi pasuxs scemen TviT xarisxs, mis
kontrols da aseve maTi urTierTkavSiris gansazRvrebebs. debulebebze
aTeulobiT welia muSaoben msoflios ganviTarebul qveynebSi, rogorc samenejmento,
ise klinicisturi midgomiT. ra Tqma unda, debulebebi ar
aris Sabloni an dogma, es igive principebia, romelTa gaTvaliswinebiTac yvela
konkretuli dawesebuleba qmnis sakuTar samuSao programas.
rogorc ukve aRiniSna, xarisxis Seqmna-SenarCuneba-kontrolis uzrunvelsa-yofad
saWiroa samoqmedo programis arseboba, xolo mis Seqmnamde aucilebelia
SemsrulebelTa gundis Camoyalibeba. am debulebis
ZiriTadi procesis sqematuri gamosaxva mocemulia #1 danarTSi(sqema martivia da,
albaT, komentirebas ar saWiroebs).
ZiriTadi
moTxovna xarisxis
Seqmna-SenarCuneba-kontrolis procesSi aris misi
uwyvetoba-sistematuroba, romlis mTavari devizi gaxlavT is, rom es ar aris
umaRlesi xarisxi, aramed es aris saTanado da misaRebi xarisxi, amasTan, am xarisxiT
momxmarebeli kmayofilia(sulerTia, vin aris igi_pacienti, eqimi, Tu dawesebuleba).
uwyvetobis SenarCunebas xels uwyobs:
1. resursebis
racionaluri, (ekonomiuri) xarjva, Tanxebis akumulireba da reinvesticia;
2. mecnieruli
midgomebis gamoyeneba (arsebuli faqtebis analizis principi);
3. diskusiuri
procesi(sayovelTaobis da gamWvirvalobis principi);
4. integracia
sxvadasxva samsaxurebTan(maT Soris barierebis dangrevis principi);
5. gundis
disciplina, profesiuli codna da gamocdileba(permanentuli swavleba-gadamzadebis
principi);
6. ar unda viyoT
TviTkmayofili;
7. ar unda
gvqondes samuSaos SiSi;
ra gziT miiRweva es procesi?
1. moTxovnilebebi
da SesaZleblobebi SesabamisobaSi unda iyvnen;
2. samoqmedo
gegmaSi CasarTavi procesebi unda iyos gaazrebuli(sruli codnis saWiroebis
principi);
3. aucileblad unda
iyos cikluri(uwyveti);
4. aucilebelia
mudmivi saTanado xarisxi (ara umaRlesi);
xarisxis Seqmna-SenarCuneba-kontrolis
uwyvetobis principis sqematuri gamo-saxuleba mocemulia #2 danarTSi. sqemis aRqmisas advilad
davrwmundebiT imaSi, rom erTi romelime rgolis amovardniT sasurveli Sedegi ar
miiRweva.
am procesis mimdinareobaSi SesaZlebelia, sxva problemebic
warmoCindes, rac ZiriTadad gamoixateba raime movlenis an situaciis saTanadod
verSefasebiT_esenia:
1. bunebrivoba da
diferencireba;
2. xarisxis
klinikuri fesvebi;
3. profesionalizmi(an
araprofesionalizmi);
4. arasakmarisi
faqtebi;
5. servisis sxva
elementebi;
aseve problemebs qmnian:
1. arsayovelTaoba;
2. araintegrireba(disharmonia);
3. resursebis
Seufasebloba an gadafaseba;
4. saWiro drois
da/an informaciis uqonloba an simcire;
5. arasakmarisi
finansireba da teqnikuri uzrunvelyofa;
6. momxmareblis
(pacienti, eqimi, dawesebuleba) indiferentu-loba;
7. saerTo
undobloba;
problemebis gaTvaliswinebis da daZlevis Semdeg xarisxis Seqmna-SenarCu-neba-kontrolis procesSi
mTavari principia, miRebuli Sedegebis swori analizi da saboloo gadawyvetilebis
miReba.
rac Seexeba analizs, aq mTavari pirobaa sazomis amorCeva,
romlis indikatoric unda akmayofilebdes Semdeg kriteriumebs:
1. iyos advilad misaRebi
da xelmisawvdomi;
2. iyos
mniSvnelovani;
3. iyos
vargisiani;
4. iyos
profesiulad orientirebuli;
5. iyos
mgrZnobiare Catarebuli cvlilebebis mimarT;
romelime maTganis gamokleba,
azomvebs arasandos xdis da miRebuli Sedegis analizi ar iqneba srulyofili. indikatoris SerCeva damokidebulia imaze, Tu ras
vzomavT_process, Tu Sedegs(zogjer orives). am
SemTxvevaSi asarCevia naklebxarjiani da metad efeqtiani azomva(aqve ganixileba
drois faqtoric). uxSiresad aizomeba procesi, drois
garkveul momentSi ki_Sedegi(ufro globaluri gaTvlebisas).
kriteriumis arCevis da miRebuli Sedegebis Semdeg sasurvelia
Ria diskusiis Catareba, zogadi da konkretuli analizi da sazomis cvlileba(an mis
Sesacvlelad saWiro RonisZiebebis dagegmva).
cvlilebaTa gansaxorcielebeli principebi:
1.
koncefciebis Secvla sistemis struqturuli SecvliT;
2. e.w. morgebis
meqanizmi_procesis gamravaljeradeba erTdroulad;
3. arasaWiro
saqmianobis minimizacia;
4. saqmianobis
sinqronizacia;
5. iZulebiTi
gadaadgilebis sistemebis gamoyeneba;
6. dadebiTi da
uaryofiTi motivaciebis gamoyeneba;
7. saqmianobis
etapebis erTmaneTTan daaxloeba;
8. sistemis
cvlilebebSi maqsimaluri avtomatizacia;
9. mTeli sistemis
Secvla_personalis da teqnikuri saSualebebis erTian sistemaSi moyvana;
10. specialistTa
drois racionaluri gamoyeneba;
11. momsaxurebis
procesis romelime etapis sistemidan gareT gatana Sualedur procesSi;
12. ufro saWiro,
misaRebi da ufro gamoyenebuli sistemis gamoyeneba;
13. informaciis
safuZvelze procesis mcireodeni Seyovneba da metad dakvirvebis Semdeg Catareba;
14. araefeqturi
momsaxurebis gamorCeva, misi identificireba da xmarebidan amoReba;
15. xelmisawvdomobis
sxvadsxva arxis paralelurad gamoyeneba(saWi-roebisas da ara yovelTvis);
16. moTxovnilebebis
winaswar gansazRvra;
17. pacientis
xelSewyoba_misi TviTganswavla, sakuTari SesaZleblobebis ukeT gamoyenebis
mizniT;
18. personalis,
pacientTa raodenobis da Semdgomi muSaobis progno-zireba;
19. SemTxvevaTa
yoveldRiuri monitoringi;
yovelive zemoTCamoTvlili principebi Tu debulebebi aris
zogadi, aseve zogadad SeiZleba Camoyalibdes moqmedebis sqema(ixileT #3
danarTi).
moqmedebis ama Tu im etapze SesaZlebelia, gamoyenebul iqnas:
1.
10-mde samoqmedo programa(SesaZlebelia, drois
monakveTSi isini icvlebodnen);
2. literatura
(faqtebze damyarebuli daskvnebi, gaidlainebi, meTo-duri saxelmZRvaneloebi da
sxva);
3. sakuTari da
sxvaTa warsuli gamocdileba;
4. sxvadasxva
statistikuri angarisebi;
5. saCivrebis
sistema;
programebSi aucileblad unda ganisazRvros zemoqmedebis riski
da ukuqmedebis meqanizmebi, monawileTa kriteriumebi, maTi gaTviTcnobierebuloba
samoqmedo programis elementebSi, monacemTa Segrovebis sizuste, finansuri, drois da sxva konkretuli programisTvis
damaxasiaTebeli mravali faqtori.
amis gaTvaliswinebiT SesaZlebelia gamoyenebul iqnas Semdegi
programebi:
1.
TvalsaCinoebis(sainformacio);
2. incidentis
identifikaciis;
3. medikamentis(an
gamokvlevis) janmrTelobaze zegavle-nis(ziani, riski);
4. aparaturis
moxmarebis(datvirTvis) an cveTis;
5. statistikuri da
samonitoringo;
6. resursebis
(medikamentebis samedicino daniSnulebis sagnebis, finansebis) xarjvis;
7. da sxva;
zogierTi programis ZiriTadi
aspeqtebi ixileT #4 danarTSi.
TiTqmis yvela programisTvis aucilebelia etalonuri monacemebis
mopoveba da miRebuli Sedegebis maTTan Sedareba.
programaTa muSaobis safinalo akordi miRebuli Sedegebis
srulyofili analizia, da ara marto analizi, aramed gamovlenili arasasurveli faqtebis
aRmosafxvreli RonisZiebebis da meqanizmebis damuSaveba, momzadeba da qmedeba.
ZiriTadad,
xarisxis Seqmna-SenarCuneba-kontrolis
samsaxuris mizania, mosax-leobis janmrTelobis SenarCuneba, pacientis,
dawesebulebaTa samedicino per-sonalis da administraciis kmayofilebis miRweva,
rasac igi axorcielebs mudmivi monitoringiT da sxvadasxva programebis uwyveti
mimdinareobiT.
TaviTavad
cxadia, yvela es moqmedeba(programa) aucileblad unda
efuZnebodnen qveyanaSi momqmed kanonmdeblobas da samedicino politikas, eTikis
normebs da samedicino deontologiis principebs.
rogorc
dasawyisSi aRiniSna, winamdebare naSromis mizani iyo im ZiriTadi principebis da
debulebebis gacnoba, romlebic gamoiyenebian
xarisxis
Seqmna-SenarCuneba-kontrolis samsaxurebis qmedebebSi, daTu saqarTvelos
samedicino dawesebuelebebic analogiuri principebiT imuSaveben, momavalSi,
imedia, Cveni jandacvis xarisxic iqneba Tu ara umaRlesi, saTanado da misaRebi
mainc.
danarTi
TvalsaCinoebis programebi
I.
mizani: teritoriaze samsaxurebis da personalis
ganTavsebis maCveneblebis TvalsaCino
adgilze gamokvra(eqimis gvaris da Tanamdebobis CvenebiT);
Sedegebi:
1.
daizogeba pacientis dro(igi droulad moxvdeba eqimTan);
2. ar daigvianebs gamokvleva da mkurnaloba;
3. pacienti kmayofilia;
II.
mizani: samedicino aparaturis adamianze moqmedebis
meqanizmis aRweris
TvalsaCino adgilze gamokvra (aRwera mokled, popularul
enaze);
Sedegebi:
1.
pacienti acnobierebs gamokvlevis risks;
2. pacienti
acnobierebs gamokvlevas;
3. pacienti
kmayofilia;
III
mizani: dawesebulebaSi danergili
kliniko-laboratoriuli gamokvlevebis da eqim-specialistTa konsultaciebis
preiskurantis (dafinansebis wyaros CvenebiT) TvalsaCino adgilze gamokvra;
Sedegebi:
1.
pacienti winaswar sazRvravs sakuTar danaxarjebs;
2. pacienti
kmayofilia;
IV
mizani:
1. dawesebulebaSi
mimdinare saqmianobis yovelkvartaluri(yovelTviuri)
angariSebis TvalsaCino adgilze gamokvra;
2. brZanebebis,
gancxadebebis TvalsaCino adgilze gamokvra;
Sedegebi:
1. personali
kmayofilia;
anketirebis programebi
medpersonalisTvis
mizani: gairkves personalis:
1.
gacnobierebuloba dawesebulebis saqmianobaSi;
2.
dasaqmebis saWiroeba;
3.
misadageboba konkretul Tanamdebobaze;
4.
azri dawesebulebis da konkretulad sakuTar muSaobaze;
5. azri samuSao adgilis zrunvelyofaze;
6. azri novaciebze;
Sedegebi:
1. momavali muSaobis principebis swori
dagegmareba
da gansazRvra;
pacientebisTvis
mizani: gairkves pacientis:
1.
gacnobierebuloba da ganswavluloba sakuTar daavadebaSi;
2. gacnobiereba
dawesebulebis arsisa;
3. urTierToba
medpersonalTan;
4. 4. azri
a. gamokvlevebze;
b. mkurnalobaze;
g. sxva servisul
momsaxurebaze;
Sedegebi:
1. momavali muSaobis principebis swori
dagegmareba
da gansazRvra;
problemebis identifikaciis programa
mizani:
1.
gamovlenil iqnas zogadi da konkretuli problemebi;
2. ganisazRvros
prioritetebi;
3. ganisazRvros
misi aRmofxvris gzebi;
Sedegebi:
1. nebismieri
arasasurveli incidentis aRmofxvra da
momavalSi Tavidan acileba;
Lliteratura
1.
o. gerZmava sazogadoebrivi jandacva da menejmenti
2. jandacvis
qarTul-Sveduri proeqti, saavadmyofoTa menejmenti SvedeTi balbo SHCAB (Tomas kelstriomi)
3. jandacvis
saerTaSoriso organizaciis monacemebi, xarisxis kontrolis Sesaxeb
4. edvard demnusis
postulatebi